روس - كه بعد از قتل گريبايدوف « 1 » و اعضاى سفارت در سال 1828 [ 1244 ه ق ] محل آن سفارتخانه نيز به ارگ منتقل شده است - در محوطه‌ى ارگ قرار دارند . خيابان‌هاى شمس العماره و الماسيه : خيابان دوم در امتداد خيابان نايب السلطنه ادامه دارد - از ميدان توپخانه تا بازار از ارگ مىگذرد . ورود مردم به اين دو خيابان آزاد است ولى مأموران انتظامى در حفظ نظم و امنيت اين دو خيابان مراقبت بيش‌ترى مىكنند . ميدان داخل ارگ ، ميدان شاه هميشه محل تجمع تعداد زيادى از بىكاره‌هاى تهران است . از كليه‌ى ساختمان‌هاى داخل ارگ آنهايى كه اختصاصا عنوان كاخ را داشتند ، از بناهاى ديگر گيراتر بودند ؛ ولى ديدن آنها تقريبا به اين سادگىها ممكن نبود . با وجود اين در سايه‌ى اقدامات و زحمات فراموش نشدنى آقاى دونورمان توانستيم اجازه ورود به اين كاخ‌ها را به دست آوريم . در روز و ساعت معينى كه در نامه‌ى معتمد الملك « 2 » قيد شده بود ، افسر مؤدبى با كمال محبت در داخل ارگ ما را پذيرفت . ميرزاى آقاى دونورمان ، كه جوان مهربان و كارآمدى بود ، به عنوان مترجم ما را همراهى مىكرد . ابتدا به « تالار » كه به عنوان تخت‌خانه نيز معروف است ، راهنمايى شديم : تالار جايگاه مسدودى نبود ، به اين جهت هر تماشاگرى مىتوانست طول و ارتفاع باز و تمام گوشه و كنار آن را بهتر و كامل‌تر ببيند . جلوخان و سردر ساختمان روى دو ستون پيچى بسيار زيبايى از مرمر سفيد به بلندى نه متر بنا شده است . پيچك‌ها و تاج گل‌هايى را با لطف خاصى در مارپيچ ستون‌ها به رنگ‌هاى سبز و طلايى نقاشى كرده بودند . تخته مرمرهاى شفاف دهخوارقان « 3 » رويه‌ى سردر را مىپوشاند . سه ديوار داخلى با گچ‌برىهاى آبى و طلايى رنگ و آيينه‌كارىهايى كه به اشكال بسيار زيبا ، دور تصاوير سلاطين مختلف از جمله محمدشاه ، فتحعلى [ شاه ] ، ناصر الدين [ شاه ] كار شده بود ، تزيين يافته است . در ته تالار ، زير تاق باشكوهى ، حوض بزرگى

--> ( 1 ) . الكساندر سرگيويچ گريبايدوف كه نمايشنامه‌نويس زبردستى نيز بود ، در سال 1243 ق سفارت روسيه تزارى را در دربار فتحعلى شاه به عهده مىگيرد . به سبب رفتار ناپسندش درباره‌ى يك زن ايرانى مردم به تحريك ميرزا مسيح مجتهد به سفارت مىريزند و گريبايدوف را به همراه سى و هفت عضو ديگر جابه‌جا مىكشند . به دنبال آن از ترس انتقام روس‌ها هيأتى با تحف و هداياى فراوان براى عذرخواهى عازم پطرزبورگ مىشود . م . ( 2 ) . منظور يحيىخان برادر حاج ميرزا حسين‌خان سپهسالار است كه به ترتيب داراى القاب : آجودان مخصوص ، معتمد الملك و مشير الدوله بوده است . م . ( 3 ) . آذرشهر امروزى . م .